“სად ცდება, ან შეგნებულად ტყუის, ინფლუენსერი ექიმი?” – რას აქვეყნებს დათო აბზიანიძე

—

ინფლუენსერი ექიმი არჩილ მარშანიას პოსტი იდეალური ილუსტრაციაა იმისა, როგორ გამოიყენება ფსევდო-აკადემიური ობიექტურობა და ტექნიკური დეტალები მთავარი პრობლემის (ავტორიტარული ძალადობის) გასაბათილებლად.

აი, სად არის აქ მანიპულაცია და რატომ არის ეს პოზიცია სახიფათო:

1. „მეთოდოლოგიური ნიჰილიზმი“ (შეუძლებელი სტანდარტის მოთხოვნა) — ავტორი აკრიტიკებს კვლევას იმის გამო, რომ ის არის „მცირე ზომის“, „არ აქვს ბეიზლაინი“ (წინასწარი მონაცემები) და „არ არის საკონტროლო ჯგუფი“.

* რატომ არის ეს მანიპულაცია: საპროტესტო აქციის დარბევა არ არის ლაბორატორიული ექსპერიმენტი. როდესაც სპეცრაზმი ხალხს არბევს, იქ ვერავინ ჩაატარებს „რანდომიზებულ კონტროლირებად კვლევას“ (RCT). ვერავინ ეტყვის 100 მომიტინგეს: „ახლა თქვენ დადექით, გაზს გესვრით და კარდიოგრამას გადაგიღებთ, ხოლო მეორე 100 კაცი გვერდზე დადექით საკონტროლოდ“.

* რეალობა: კრიზისულ სიტუაციებში (ომი, დარბევა, ეპიდემია) ყველა კვლევა არის რეტროსპექტული და ობსერვაციული. ექიმები მუშაობენ იმით, რაც აქვთ. იმის თქმა, რომ „რადგან იდეალური კვლევა არ არის, ესე იგი არაფერი მომხდარა“, არის კლასიკური მანიპულაცია რეალობის უარყოფის მიზნით.

* ანალოგი: ეს იგივეა, ჩერნობილის აფეთქების შემდეგ ექიმებისთვის გეთქვა: „საიდან იცით, რომ ეს ხალხი რადიაციით დაავადდა? იქნებ მანამდეც ჰქონდათ სიმსივნე? ბეიზლაინ კვლევა ხომ არ გაქვთ?“

2. ჟურნალისტური გამოძიების დისკრედიტაცია („სასამართლო მტკიცებულების“ მოთხოვნა)

ავტორი დასცინის BBC-ს იმის გამო, რომ ის ეყრდნობა „ვიღაც ინფორმატორებს“ და „სპეკულაციებს“.

* რატომ არის ეს მანიპულაცია: ჟურნალისტური გამოძიება და სასამართლო პროცესი სხვადასხვა რამეა. რეპრესიულ გარემოში ინფორმაციის მოპოვების ერთადერთი გზა ანონიმური წყაროა (Whistleblower). უოტერგეიტის სკანდალიც „ვიღაც ინფორმატორმა“ (Deep Throat) გახეთქა.

* კოდი UN3439: ავტორი ამბობს, რომ ეს „ზოგადი კოდია“. კი, მაგრამ ეს კოდი აღნიშნავს “Nitriles, toxic, solid, n.o.s.”. კითხვა ის კი არ არის, ზუსტად „კამიტია“ თუ არა, არამედ ის, რატომ ყიდულობს შინაგან საქმეთა სამინისტრო ტოქსიკურ სოლიდურ ნიტრილებს? სტანდარტულ ცრემლსადენ გაზს (CS, CN) თავისი კოდები აქვს. ავტორი ამ უმთავრეს კითხვას („აბა, რა იყიდეს?“) აიგნორებს და ტერმინებზე გამოკიდებით ცდილობს ეჭვის გაქარწყლებას.

3. „მტკიცების ტვირთის“ (Burden of Proof) შეტრიალება — ეს არის ყველაზე დიდი მორალური და ლოგიკური პრობლემა ამ ტექსტში.

* ავტორის ლოგიკა: მომიტინგეებმა და ჟურნალისტებმა უნდა დაამტკიცონ 100%-იანი სიზუსტით, რომ ხელისუფლებამ მომწამვლელი ნივთიერება გამოიყენა. სანამ იდეალური მტკიცებულება არ იქნება, ხელისუფლება მართალია.

* სწორი ლოგიკა: სახელმწიფოს აქვს მონოპოლია ძალაზე. როდესაც ასობით ადამიანი იწამლება და უჩნდება უჩვეულო სიმპტომები (სუნთქვის მწვავე უკმარისობა, გულის პრობლემები), მტკიცების ტვირთი არის ხელისუფლებაზე. მათ უნდა აჩვენონ, რა იყიდეს და რა გამოიყენეს. ავტორი კი პირიქით, მსხვერპლს სთხოვს დაამტკიცოს, რით მოწამლეს.

4. აკადემიური სნობიზმი და ტონის პრობლემა, ილია ჭავჭავაძის ხსენება და სარკასტული ტონი („შეშა ვერ ჩამაიტანენ“, „მე წავიკითხე თქვენს მაგივრად“) ემსახურება ერთ მიზანს: ავტორიტეტის მოპოვებას.

ინფლუენსერი ექიმი არჩილ მარშანია მკითხველს ეუბნება: „თქვენ გაუნათლებელი ბრბო ხართ, ემოციებს ხართ აყოლილი, მე კი წყაროებს ვკითხულობ და მეცნიერება მესმის“.

სინამდვილეში, ის იყენებს მეცნიერულ ტერმინოლოგიას (p-value, confidence interval, bias), რათა შენიღბოს მარტივი პოლიტიკური პოზიცია: „ნუ აკრიტიკებთ ხელისუფლებას, სანამ ისინი თავად არ აღიარებენ დანაშაულს“.

ის არ ცდება იმაში, რომ კვლევას აქვს ლიმიტები (ეს კვლევაშივე წერია).

ის „ხეებს ხედავს, მაგრამ ტყეს ვერა“. ის ჩაეჭიდა ტექნიკურ დეტალებს (p-value-ს შესაძლო შეცდომას, მცირე ჯგუფს), რათა გადაეფარა მთავარი სურათი — რომ არსებობს დასაბუთებული ეჭვი (BBC-ს გამოძიება + კლინიკური სურათი) ხელისუფლების მიერ არალეტალური, მაგრამ საშიში ქიმიური ნივთიერებების გამოყენებაზე.

ეს არის „მეცნიერული გაპრავება“ — როდესაც აკადემიური სკეპტიციზმი გამოიყენება არა ჭეშმარიტების საძიებლად, არამედ ავტორიტარული რეჟიმის სტატუს-კვოს დასაცავად.

———

“რას ამტკიცებს BBC-ს სტატია? – ვერაფერს ეს სტატია ვერ ამტკიცებს, იქ არსებული ყველაზე სკანდალური ”მტკიცებულება” არის ის, რომ BBC-ს ყავს ვიღაც ინფორმატორები…” – არჩილ მარშანია