“ერდოღანი მიხვდა რომ ორმაგი შეცდომა დაუშვა… ცდილობს, ამერიკას ეს გამოსტყუოს” – სოსო ცინცაძე

ლევან ჯავახიშვილი

„ალიას“ ესაუბრება ექსპერტი საერთაშორისო საკითხებში, სოსო ცინცაძე.

– თურქეთი შვედეთის ნატო-ში გაწევრიანებას ბლოკავს. რა უნდა თურქეთს? ამით რის მიღებას ცდილობს?

– ჩვენს თვალწინ იქმნება მსოფლიოს ახალი ისტორია, ისტორიკოსებისთვის, პოლიტოლოგებისთვის, სამხედრო ექსპერტებისთვის სხვა სპეციალისტებისთვის, ეს არის უნიკალური ხანა. თურქეთი ცდილობს, ამერიკას გამოსტყუოს ეს 34 ტიპის სამხედრო თვითმფრინავები. 2019 წელს, თურქეთმა რუსეთისგან ბევრად იაფად შეიძინა ესეს 400 ტიპის თვითმფრინავები და ამის გამო, ამოიღეს ეს 34-ს პროგრამიდან და სანქციები დაუწესეს გარკვეული სახეობის იარაღის შეძენაზე თურქეთს. ევროკავშირის ქვეყნებიც შეუერთდნენ ამ სანქციებს. აი, ამ სანქციების მოხსნა და ეს 34-ის პროგრამაში დაბრუნება უნდა ერდოღანს. არ გამოადგა თურქეთს რუსული თვითმფრინავები, მიხვდა ერდოღანი, რომ ორმაგი შეცდომა დაუშვა – ამერიკულზე უარესი თვითმფრინავები იყიდა და თან სანქციებში გაყო თავი. გარდა მაგისა, „ბაირახტარების“ გარკვეული სათადარიგო ნაწილები ევროპიდან შეაქვს თურქეთს. „ბაირახტარებს“ თავად იყენებს თურქეთი სირიაში და მისი გაყიდვით დიდ ფულს შოულობს. თუმცა, თუ არ მოუხსნეს სანქციები, ვეღარ იყიდის იმ სანქცირებულ ნაწილებს და ვეღარ გააგრძელებს „ბაირახტარების“ წარმოებას. გარდა მაგისა, სირიაში ამერიკის მოკავშირენი არიან ქურთები და ამერიკა „ისლამურ სახელმწიფოს“ რომ ებრძოდა, მაშინ ძალიან მაგრად იბრძოლეს ქურთებმა. ამერიკა ქურთებთან ვალშია. თურქეთს უნდა, ამერიკამ შეწყვიტოს მათი მოკავშირეობა, რადგან თურქეთს სირიაში ომი აქვს. ქურთებს ეხმარებიან დანია, ფინათი,  შვედეთი და კიდევ რამდენიმე ქვეყანა. ცხადია, ამ დახმარების შეწყვეტასაც მოითხოვს თურქეთი. ჩრდილოეთ სირიაში, იდლიბის რაიონში მასშტაბურ სამხედრო ოპერაციას ამზადებს და მოითხოვს, რომ ხელი არ შეუშალონ. ვნახოთ, ბევრი აქვთ სავაჭრო თურქეთს ამერიკასთან და ევროკავშირთანაც. თუმცა, ამერიკაში უკვე გაჩნდა მოთხოვნა, რომ თურქეთი ნატო-დან გარიცხონ. მაგრამ ნატო-ს წესდებაში არ არის მუხლი, რომელიც წევრი ქვეყნის გარიცხვას და გარიცხვის მექანიზმს ითვალისწინებს. სხვათაშორის, არც ევროკავშირს აქვს ამგვარი მექანიზმი. საბოლოოდ, ვფიქრობ, მორიგდებიან თურქეთი და ამერიკა და შვედეთი გახდება მალე ნატო-ს წევრი. ეს ურთიერთდათმობის საფუძველზე მოხდება. რას აღარ მოვესწარი და სტალინის და ხრუშჩოვის, ბერლინის და კარიბის კრიზისების მერე, ასეთი მწვავე პერიოდი არ მინახავს და არ გამიგია. ამერიკელები და ბრიტანელები უკვე ღიად ლაპარაკობენ, რომ ეს არის ბოლო შანსი, რომ რუსეთი ისე უნდა დაასუსტონ ამ ომით, სანქციებით, რომ აღარ ჰქონდეს დამპყრობლური ამბიციები, უბრალოდ, დაკარგოს ზესახელმწიფოს სტატუსი, ამბიციები და მსოფლიო პოლიტიკის საკვანძო საკითხებში აღარ ჩაყოს ცხვირი. აი, ამ ზომამდე თუ მიიყვანენ და დაასუსტებენ რუსეთს, მერე შეეცდებიან მასთან ზავის დადებას. თუმცა, ეს რუსეთიც ფენიქსივით არის. გაიხედავ, დასუსტებულია და ცოტა ხანში ისევ იბრუნებს ძლიერებას. ელცინის პერიოდში რუსეთი დასუსტებული კი არა, დაჩაჩანაკებული იყო. 2000 წელს ჩაიბარა სახელმწიფო პუტინმა და აგერ, 21 წელიწადში, უფრო ადრეც კი აქცია მსოფლიოს ერთ-ერთ მთავარ მოთამაშედ.

– ელცინის დროს უნდა დაეშალათ რუსეთი, მაშინ ხომ იყო ამის შანსი?

– კი, მაშინ ამის მართლა დიდი შანსი იყო, მაგრამ ჯერ ჯორჯ ბუშმა და მერე ბილ კლინტონმა შეცდომები დაუშვეს, იუგოსლავიაში ატეხეს ომი, მთავარი გამოეპარათ. ეგონათ, საბჭოთა კავშირის დაშლის მერე, რუსეთი წელში ვეღარ გასწორდებოდა. მაშინ თათარისტანმა, აღმოსავლეთ ციმბირის რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს, პრეზიდენტები აირჩიეს და ეს პროცესი უნდა მიეყვანა ნატო-ს ბოლომდე და დაეშალა რუსეთი. კი, ახლა ნანობენ, მაგრამ რაღა ეშველება.