არგენტინა, დიდი ბრიტანეთი და ფოლკლენდის კუნძულები – რა არგუმენტები აქვთ მხარეებს და როგორია ხალხის ნება? – გიორგი კობერიძე

საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის (GIPA) პროფესორი, გიორგი კობერიძე:

ნახავდით, არგენტინის მხრიდან ბრიტანეთზე დიპლომატიურ და ვერბალურ წნეხს ფოლკლენდის კუნძულების შესახებ. აუცილებელია ვიცოდეთ რამდენიმე დეტალი ამ კუნძულების შესახებ. სიტუაციას განსაკუთრებულ დაძაბულობს სძენს არგენტინის პრეზიდენტ ხავიერ მილეის ფაქტორი, რომელიც ტრამპის ღია მოკავშირეა და მეგობარია. ტრამპის დამოკიდებულება ბრიტანეთისადმი კი ბოლო ხანებში ნამდვილად არაა დადებითი.

ფოლკლენდის კუნძულებზე არასდროს უცხოვრია რაიმე ძირძველ, აბორიგენულ მოსახლეობას, რომლის ჩაგვრაც ან კოლონიზაციაც ბრიტანეთის იმპერიას შეიძლებოდა დაბრალებოდა. 1833 წლიდან მოყოლებული, თაობების განმავლობაში, იქ ჩამოყალიბდა მკაფიო თვითმყოფადობის მქონე ბრიტანული საზოგადოება.

ბრიტანეთის ისტორიული და სამართლებრივი პოზიცია ემყარება პირველაღმოჩენის პრეტენზიას, უწყვეტ სამართლებრივ მემკვიდრეობას. ისტორიოგრაფია კუნძულების პირველ დადასტურებულ აღმოჩენას ინგლისს უკავშირებს. ამასთან, პირველი დოკუმენტირებული ფეხის დადგმა ხმელეთზე 1690 წელს კაპიტანმა ჯონ სტრონგმა განახორციელა.

1766 წელს, ბრიტანელებმა იქ პირველი მუდმივი დასახლება და სამხედრო გარნიზონი დააარსეს, ტერიტორიაზე კი ბრიტანეთის სუვერენიტეტი გამოაცხადეს. მანამდე ფრანგული დასახლებაც არსებობდა, თუმცა საფრანგეთს სუვერენიტეტი არ გამოუცხადება და მალე დატოვეს იქაურობა და ესპანეთს გადასცეს ნასახლარი.

არგენტინის პრეტენზიები ეფუძნება მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში ესპანეთის კოლონიურ მემკვიდრეობას: 1774 წელს ბრიტანელებმა დატოვეს კუნძულზე არსებული თავიანთი ფორპოსტი რადგან ამერიკაში რევოლუცია მიმდინარეობდა და ჯარი სჭირდებოდათ იქ, რის შემდეგაც ესპანეთი დროებით გაბატონდა კუნძულზე, თუმცა ბრიტანელებს ტერიტორიაზე უარი არასდროს უთქვამთ და თავიანთ სუვერენიტეტად აცხადებდნენ სულ. საბოლოო ჯამში, 1811 წელს ესპანელებმაც მიატოვეს კუნძული.

ბუენოს-აირესის ხანმოკლე მცდელობა 1820-1832 წლებში, დაემკვიდრებინა კონტროლი, ბრიტანეთის მიერ თავიდანვე განიხილებოდა როგორც არალეგიტიმური ანექსია, რის გამოც ლონდონმა 1829 წელს ოფიციალური საპროტესტო ნოტა გაუგზავნა არგენტინას.

რაც მთავარია, 1833 წელს სამეფო ფლოტის მოსვლის შემდეგ არ მომხდარა სამოქალაქო მოსახლეობის ეთნიკური წმენდა ან გაძევება: ბრიტანელებმა მოითხოვეს მხოლოდ არგენტინული სამხედრო გარნიზონის წასვლა, ხოლო იქ მყოფ მშვიდობიან მცხოვრებლებს, მესაქონლეებსა და გაუჩოებს შესთავაზეს დარჩენა, რაზეც უმრავლესობა დათანხმდა.

მიტაცების ხანმოკლე მცდელობას, ეწინააღმდეგება თანამედროვე საერთაშორისო წესრიგის უმთავრეს ფუნდამენტს – ტერიტორიული მთლიანობისა და თვითგამორკვევის უფლებას: ორივე შემთხვევაში ბრიტანული პოზიცია უფრო მყარია.

არგენტინულ რიტორიკაში გამუდმებით იგნორირებულია უმთავრესი ფაქტორი: თავად კუნძულელების ნება. 2013 წლის რეფერენდუმზე, სადაც აქტივობამ 92% შეადგინა, მოსახლეობის 99.8%-მა ცალსახად დაუჭირა მხარი ბრიტანეთის შემადგენლობაში დარჩენას.

ბუენოს-აირესის ლოგიკით კი გამოდის, რომ ტერიტორია უნდა გადაეცეს სახელმწიფოს მოსახლეობის სურვილის საწინააღმდეგოდ.

1982 წლის ომმა მსოფლიოს უკვე მისცა მძიმე გაკვეთილი. როდესაც გენერალ გალტიერის სამხედრო ხუნტამ საკუთარი რეჟიმის გადასარჩენად სამხედრო ავანტიურა წამოიწყო ამით არამხოლოდ ფოლკლენდის საკითხი დადგა ომის ქვეშ, არამედ დაპყრობის პრეცედენტის შეეშინდა ყველას. მაშინ არგენტინა დამარცხდა.