ყოფილი პარლამენტარი, კახა კახიშვილი, სოციალურ ქსელში, წერილს აქვეყნებს, ჯონდი ბაღათურიასთან თანაავტორობით:
საპენსიო სისტემა მოქალაქის მომავლის დასაცავად შეიქმნა. ამ მიზანს სრულად ვიზიარებთ.
მომავლის დაცვა აწმყოს განადგურების ფასად არ უნდა ხდებოდეს.
თუმცა ბოლო პერიოდში სულ უფრო მეტი მეწარმე, ბუღალტერი, დამსაქმებელი და მოქალაქე მოგვმართავს კითხვებით საპენსიო სააგენტოს საქმიანობასთან და სანქციებთან დაკავშირებით.
საკითხის შესწავლის შემდეგ რამდენიმე მნიშვნელოვანი პრობლემა გამოიკვეთა.
პირველი
— სისტემა პრაქტიკულად არ არჩევს ტექნიკურ შეცდომას და განზრახ დარღვევას.
მეორე
— ჯარიმების სისტემა არ ითვალისწინებს კომპანიის ზომას, ბრუნვასა და ფინანსურ შესაძლებლობებს, რის გამოც ერთი და იგივე სანქცია თანაბრად ეკისრება როგორც მსხვილ კომპანიებს, ისე მცირე და ინდივიდუალურ მეწარმეებს.
მესამე
— ჯარიმის თანხა ბიუჯეტში მიდის და არა იმ ადამიანის სასარგებლოდ, რომლის საპენსიო ინტერესიც თითქოს დაზიანდა.
მეოთხე
— სააგენტოს გადაწყვეტილებების გასაჩივრების დამოუკიდებელი და ეფექტური მექანიზმი უფრო ძლიერი უნდა იყოს.
ამასთან ერთად არსებობს კიდევ ერთი საკითხი, რომელიც არანაკლებ მნიშვნელოვანია.
საპენსიო სისტემა მოქალაქის ფულს არა მხოლოდ აგროვებს, არამედ მის სახელით საინვესტიციო გადაწყვეტილებებსაც იღებს.
შესაბამისად, თუ მოქალაქეს აქვს უფლება იცოდეს, რატომ და რა საფუძვლით აჯარიმებენ დამსაქმებელს, მას ასევე უნდა ჰქონდეს უფლება იცოდეს, როგორ იმართება მისი საპენსიო დანაზოგი, რა რისკებს იღებს ფონდი და რამდენად გამჭვირვალეა ეს პროცესი.
მეხუთე
— საინვესტიციო გამჭვირვალობა.
მოქალაქეთა დიდი ნაწილი ფიქრობს, რომ მისი საპენსიო დანაზოგი უბრალოდ ანგარიშზე ინახება. რეალურად ეს თანხები სხვადასხვა ფინანსურ ინსტრუმენტში ინვესტირდება.
ინვესტირება აუცილებელია, თუმცა მოქალაქეს აქვს უფლება იცოდეს:
• სად არის განთავსებული მისი ფული;
• რა კრიტერიუმებით შეირჩა კონკრეტული საინვესტიციო მიმართულება;
• ვინ შეაფასა რისკები;
• რა არის მოსალოდნელი სარგებელი;
• რა მოხდება ინვესტიციის გაუფასურების შემთხვევაში;
• ვინ აგებს პასუხისმგებლობას არასწორი გადაწყვეტილების შემთხვევაში.
ასევე მნიშვნელოვანია მოქალაქემ იცოდეს არა მხოლოდ ის, თუ რამდენი პროცენტით გაიზარდა მისი საპენსიო დანაზოგი, არამედ რეალურად რა მოხდა მის ფულთან.
მაგალითად, თუ საინვესტიციო შემოსავალი იყო 8%, ხოლო ინფლაციამ 10% შეადგინა, დანაზოგი ნომინალურად გაიზარდა, მაგრამ რეალურად მისი მსყიდველუნარიანობა შემცირდა.
სწორედ ამიტომ საზოგადოებას უნდა მიეწოდოს ინფორმაცია არა მხოლოდ ნომინალური, არამედ რეალური შედეგების შესახებ.
მაგრამ არსებობს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი კითხვა.
საინვესტიციო საქმიანობის შეფასებისას მხოლოდ შემოსავლის პროცენტების ნახვა საკმარისი არ არის.
მოქალაქეს აქვს უფლება იცოდეს არა მხოლოდ რამდენი პროცენტით გაიზარდა მისი საპენსიო დანაზოგი, არამედ რა რისკის ფასად იქნა მიღწეული ეს შედეგი.
თუ ერთი საინვესტიციო გადაწყვეტილება მოქალაქეს დამატებით 2-3%-იან შემოსავალს აძლევს, მაგრამ ამავე დროს მნიშვნელოვნად ზრდის დანაზოგის დაკარგვის ან გაუფასურების რისკს, საზოგადოებას უნდა ჰქონდეს პასუხი კითხვაზე — რამდენად გამართლებული იყო ასეთი გადაწყვეტილება.
მოქალაქეს უნდა შეეძლოს გაიგოს:
• რა ალტერნატივები არსებობდა;
• რატომ შეირჩა კონკრეტული საინვესტიციო მიმართულება;
• რამდენად მაღალი იყო რისკი;
• რამდენად მაღალი იყო მოსალოდნელი სარგებელი;
• ვინ და რა მეთოდოლოგიით შეაფასა ეს რისკები.
საბოლოოდ, მთავარი კითხვა არის არა მხოლოდ ის, რამდენი პროცენტი გამოიმუშავა ფონდმა.
მთავარი კითხვაა:
ღირდა თუ არა მიღებული შემოსავალი იმ რისკად, რომელიც მოქალაქის საპენსიო დანაზოგმა აიღო?
საპენსიო დანაზოგის შექმნა არ უნდა ხდებოდეს მოქალაქის, მეწარმის ან დამსაქმებლის აწმყოს დაზიანების ხარჯზე. სახელმწიფომ მომავლის დაცვა აწმყოს განადგურების ფასად არ უნდა სცადოს.
ჩვენი აზრით, აუცილებელია:
• 3-5 სამუშაო დღიანი შეღავათიანი ვადა ტექნიკური შეცდომის გამოსასწორებლად;
• ტექნიკური შეცდომისა და განზრახ დარღვევის მკაფიო გამიჯვნა;
• პირველი უმნიშვნელო დარღვევისთვის გაფრთხილება და არა ავტომატური ჯარიმა;
• პროპორციული სანქციები;
• სპეციალური რეჟიმი მცირე ბიზნესისა და ინდივიდუალური მეწარმეებისთვის;
• დამოუკიდებელი და სწრაფი გასაჩივრების მექანიზმი;
• საინვესტიციო გადაწყვეტილებების, შედეგებისა და რისკების მაქსიმალური გამჭვირვალობა.
სავალდებულო საპენსიო სისტემის პირობებში სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა განსაკუთრებულია.
როდესაც მოქალაქეს კანონი ავალდებულებს სისტემაში მონაწილეობას, სახელმწიფოს ვალდებულებაა უზრუნველყოს სამართლიანი სანქციები, ეფექტური დაცვის მექანიზმები, სრული გამჭვირვალობა და მაღალი ანგარიშვალდებულება.
ნდობა იბადება იქ, სადაც არსებობს სამართლიანობა, გამჭვირვალობა და პასუხისმგებლობა.
სწორედ ასეთ საპენსიო სისტემას იმსახურებენ საქართველოს მოქალაქეები.
კომენტარები