მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ციფრული ჯანმრთელობისა და ინოვაციების დეპარტამენტის ექსპერტი, ნორვეგიის სამეფოს ჯანდაცვის სამინისტროს უფროსი მრჩეველი ზაზა წერეთელი:
რა ხდება ქვეყნებში, როდესაც დასტურდება ეჭვები ნოროვირუსით გამოწვეული ეპიდაფეთქებაძე
1. ლაბორატორიული დადასტურების შემდეგ, სახელმწიფომ ოფიციალურად უნდა აამოქმედოს ეპიდემიური აფეთქების საპასუხო მექანიზმი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ეროვნული უწყების (მაგალითად, საქართველოს შემთხვევაში — დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი — NCDC) ხელმძღვანელობით; პროცესი არ უნდა დარჩეს მხოლოდ კონკრეტული დაწესებულების ან ერთი სამინისტროს არაფორმალური მართვის ამარა.
უნდა განისაზღვროს ინციდენტის მართვის ხელმძღვანელი ან მთავარი კოორდინატორი და შეიქმნას უწყებათაშორისი ჯგუფი აფეთქების კონტროლისთვის. ჯგუფში უნდა შედიოდნენ: საზოგადოებრივი ჯანდაცვის/ეპიდემიოლოგიის სპეციალისტები, განათლების სამინისტროს წარმომადგენლები (დაწესებულების ლიცენზირებისა და სტანდარტების კუთხით), სურსათის უვნებლობის სააგენტოს წარმომადგენლები (კვებითი წარმოშობის წყაროს ოფიციალურად დადასტურების ან გამორიცხვის მიზნით), ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის სანიტარული სამსახურები და პედიატრიული/კლინიკური სფეროს წარმომადგენლები.
2. შემთხვევის განსაზღვრა, ეპიდზედამხედველობა და ეპიდემიოლოგიური კვლევა
შემთხვევის სტანდარტიზებული განსაზღვრება უნდა მომზადდეს და გავრცელდეს ყველა პოტენციურად დაზარალებულ დაწესებულებაში, რათა შემთხვევათა აღრიცხვის მონაცემები იყოს სრული და შედარებადი.
უნდა განხორციელდეს შემთხვევების აქტიური ძიება უშუალოდ დაზარალებული დაწესებულების მიღმაც: უნდა შემოწმდეს კავშირში მყოფი პირები — და-ძმები, ოჯახის წევრები და სხვა საბავშვო ბაღები თუ სკოლები, რომლებიც იზიარებენ პერსონალს, ტრანსპორტირებას ან კვების მომსახურებას.
უნდა წარმოებდეს შემთხვევათა რეალურ დროში განახლებადი, ცენტრალიზებული რეესტრი (სიმპტომების დაწყების თარიღი, სიმპტომები, დაწესებულება, ჯგუფი/კლასი, შედეგი) ეპიდემიური მრუდის მონიტორინგისა და იმის დასადგენად, აფეთქება ლოკალიზებულია, იზრდება თუ ვრცელდება ახალ ლოკაციებზე.
ლაბორატორიული ნიმუშები უნდა შეინახოს და გაანალიზდეს ეროვნული რეფერენს-ლაბორატორიის მიერ შტამის ტიპის დასადასტურებლად და უფრო სერიოზული ან შერეული პათოგენური სურათის გამოსარიცხად.
3. ლოკალიზაციის დაუყოვნებელი ზომები (დაწესებულებაში და მის ფარგლებს გარეთ)
სიმპტომების მქონე ბავშვებისა და პერსონალის დაწესებულებიდან გაყვანა (იზოლაცია) სავალდებულო უნდა გახდეს სიმპტომების გაქრობიდან სულ მცირე 48 საათის განმავლობაში; ნებაყოფლობითი თანამშრომლობის არარსებობის შემთხვევაში კი უნდა არსებობდეს სამართლებრივი ბერკეტები ამ ზომის აღსასრულებლად.
უნდა გაიცეს განკარგულება გაძლიერებული დეზინფექციის შესახებ ვირუსული აგენტების (და არა მხოლოდ ჩვეულებრივი სარეცხი საშუალებების) გამოყენებით ყველა დაზარალებულ დაწესებულებაში, განსაკუთრებული ყურადღება კი უნდა დაეთმოს ხშირად შეხებად ზედაპირებს, სანიტარულ კვანძებს
4. წყაროს გამოკვლევა და მარეგულირებელი ღონისძიებები
ჩაატარდეს გადაცემის გზის (ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემა თუ საერთო წყარო, როგორიცაა საკვები, წყალი ან გარემო რეზერვუარი) ოფიციალური გამოკვლევა; პროცესს, საჭიროებისამებრ, ერთობლივად უნდა უძღვებოდნენ საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და სურსათის უვნებლობაზე პასუხისმგებელი უწყებები.
თუ გამოვლინდება, რომ დაავადების წყარო საკვები ან წყალია, გამჭვირვალედ გამოიყენეთ სურსათისა და წყლის უვნებლობის სფეროში არსებული მარეგულირებელი უფლებამოსილებები (ინსპექტირება, სანქციები, მომწოდებლის პასუხისმგებლობა).
თუ წყარო დაწესებულების ჰიგიენური მდგომარეობა ან პერსონალის მუშაობის პრაქტიკაა, გამოიყენეთ ბავშვთა მოვლის დაწესებულებების ლიცენზირებისა და ინსპექტირების სტანდარტები და დაწესებულების სრულად გახსნამდე მოითხოვეთ მაკორექტირებელი ღონისძიებების დოკუმენტირებული გეგმა.
5. ჯანდაცვის სისტემისა და კლინიკური მზადყოფნა
ეცნობოს პირველადი ჯანდაცვის რგოლს, პედიატრიულ სამსახურებსა და გადაუდებელი დახმარების განყოფილებებს დაზარალებულ ზონაში, რომ მოსალოდნელია კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დაავადების სიმპტომებით (განსაკუთრებით მცირეწლოვან ბავშვებში გაუწყლოების შემთხვევებით) მომართვიანობის ზრდა.
უზრუნველყოვს ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარების საკმარისი მარაგი და, საჭიროების შემთხვევაში, პედიატრიულ დაწესებულებებში პაციენტთა გაზრდილი ნაკადის მიღების შესაძლებლობა.მიაწოდოს კლინიკური რეკომენდაციები სამედიცინო პერსონალს ნოროვირუსის დიაგნოსტიკის, პერსონალისთვის სამუშაოდან დროებით ჩამოშორების კრიტერიუმებისა და თავად სამედიცინო დაწესებულებებში ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის (IPC) ღონისძიებების შესახებ, რათა თავიდან იქნას აცილებული მეორადი გადაცემა.
6. რისკების შესახებ კომუნიკაცია და საზოგადოების ინფორმირებულობა
გამოაქვეყნდეს ერთიანი, ავტორიტეტული განცხადება დანიშნული წამყვანი უწყების სახელით, სადაც დადასტურებული იქნება პათოგენი, გავრცელების მასშტაბი, დაზარალებული დაწესებულებები და გატარებული ღონისძიებები; თავი აარიდეთ სხვადასხვა უწყების მხრიდან ფრაგმენტულ ან ურთიერთგამომრიცხავ განცხადებებს.
აწარმოოს პროაქტიული და რეგულარული კომუნიკაცია (მაგ., სიტუაციის შესახებ ყოველდღიური განახლებები) ეპიდემიის დასრულების გამოცხადებამდე; ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს შემთხვევათა რაოდენობას, გატარებულ ღონისძიებებსა და მოსალოდნელ ვადებს.
მიაწოდოს საზოგადოებას გასაგებ ენაზე შედგენილი რეკომენდაციები, სადაც ნათლად იქნება გამიჯნული ნოროვირუსი (ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემა, მაღალი გადამდებლობა) და საკვების დაბინძურებასთან დაკავშირებული შემთხვევა; ეს ხელს შეუწყობს პასუხისმგებლობის არასწორად განსაზღვრის თავიდან აცილებას და ოჯახებისთვის შესაბამისი სიფრთხილის ზომების შესახებ მითითებების მიცემ
მოქმედების შემდგომი მიმოხილვა და სისტემური რეფორმა
ჩაატარდეს ფორმალური, იდეალურ შემთხვევაში დამოუკიდებელი მოქმედების შემდგომი მიმოხილვა, რომელიც შეაფასებს: პირველი შემთხვევიდან აღმოჩენამდე დროს; გამოვლენიდან ლაბორატორიულ დადასტურებამდე დროს; დაწესებულების საბაზისო ჰიგიენისა და პერსონალის ჯანმრთელობის სკრინინგის პროტოკოლების ადეკვატურობას; და სახელმწიფოს მიერ საკუთარი რეაგირების ეფექტურობასა და სიჩქარეს.
საჭიროების შემთხვევაში, დასკვნები გარდაიქმნის სავალდებულო პოლიტიკურ ზომებად: ბავშვთა მოვლის დაწესებულებების განახლებული ეროვნული სანიტარიისა და ჰიგიენის სტანდარტები, პერსონალის ავადმყოფობის შესახებ სავალდებულო ანგარიშგების მოთხოვნები, დაწესებულებებისთვის ეპიდემიის შესახებ ანგარიშგების მინიმალური ვადები და პერიოდული, დაუანონსებელი ჰიგიენური შემოწმებები.
გამოაქვეყნდეს მიმოხილვის დასკვნები და შედეგად მიღებული მაკორექტირებელი ზომები, როგორც ინსტიტუციური ანგარიშვალდებულების დემონსტრირებისთვის, ასევე მომავალი ეპიდემიებისთვის მზადყოფნის გასაძლიერებლად.
9. დოკუმენტაცია და ინსტიტუციური სწავლება
შემუშავდეს ოფიციალური ეპიდემიის ანგარიში, რომელიც დაარქივებულია საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ჩანაწერების შესანახად და გამოიყენება ეპიდემიაზე რეაგირების ეროვნული პროტოკოლების დახვეწისთვის, იმის უზრუნველსაყოფად, რომ გაკვეთილები ინსტიტუციონალიზებული იყოს და არა დაკარგული იყოს კრიზისის დაუყოვნებლივი დასრულების შემდეგ.
კომენტარები