მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ციფრული ჯანმრთელობისა და ინოვაციების დეპარტამენტის ექსპერტი, ნორვეგიის სამეფოს ჯანდაცვის სამინისტროს უფროსი მრჩეველი ზაზა წერეთელი:
,,ერთი სისხლის ანალიზით 50-მდე სახის კიბოს გამოვლენა — ახალი ეტაპი კიბოს სკრინინგში
კიბოს სკრინინგის სფეროში შესაძლოა მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდეს. აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაცია (FDA) ამჟამად განიხილავს სისხლის ტესტის ახლა ნაირსახეობას — Galleri-ს, რომელსაც შეუძლია ერთი სისხლის ნიმუშიდან 50-მდე სხვადასხვა ტიპის კიბოს ნიშნების გამოვლენა. თუ ტესტი სრულ დამტკიცებას მიიღებს, ის ფართოდ ხელმისაწვდომი გახდება და შესაძლოა მნიშვნელოვნად შეცვალოს კიბოს ადრეული აღმოჩენის მიდგომები.
დღესდღეობით რეგულარული სკრინინგი მხოლოდ რამდენიმე ყველაზე გავრცელებული კიბოსთვის არსებობს — ძუძუს, მსხვილი ნაწლავის, საშვილოსნოს ყელის, პროსტატისა და ფილტვის კიბოსთვის. თითოეული მათგანი ცალკე გამოკვლევას საჭიროებს. Galleri და მსგავსი ტესტები კი სისხლში ცირკულირებადი დნმ-ის ფრაგმენტებისა და სხვა ბიოლოგიური მარკერების ანალიზით ერთდროულად მრავალ კიბოს ეძებენ.
ექსპერტების შეფასებით, ეს წარმოადგენს ფუნდამენტურ ცვლილებას — კიბოს ცალკეული ფორმების სკრინინგიდან ადამიანის ერთიანი, მრავალკიბოს სკრინინგზე გადასვლას.
Galleri და კიდევ ერთი ანალოგიური ტესტი — CancerGuard — უკვე ხელმისაწვდომია აშშ-ში სპეციალური რეგულატორული მექანიზმის ფარგლებში. თუმცა, იმისათვის, რომ მათი ღირებულება Medicare-მა და კერძო სადაზღვევო კომპანიებმა დაფარონ, საჭიროა FDA-ის სრული დამტკიცება.
აშშ-ის კონგრესმა უკვე მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც 2028 წლიდან Medicare შეძლებს დააფინანსოს მრავალკიბოს ადრეული გამოვლენის (MCED) ტესტები, თუ ისინი სრულ რეგულატორულ დამტკიცებას მიიღებენ.
ამჟამად Galleri-ის საცალო ფასი დაახლოებით 950 აშშ დოლარია, ხოლო CancerGuard-ის — 659 დოლარი.
Galleri-ის ეფექტიანობის შესაფასებლად კომპანია Grail-ი ატარებს ფართომასშტაბიან კვლევებს, რომლებშიც ჯამში 177 000-ზე მეტი ადამიანი მონაწილეობს დიდ ბრიტანეთსა და ჩრდილოეთ ამერიკაში.
ერთ-ერთ ყველაზე დიდ კვლევაში, რომელიც ბრიტანეთის ეროვნული ჯანდაცვის სამსახურის (NHS) ფარგლებში 142 000-ზე მეტ ადამიანს მოიცავდა, ტესტმა ვერ მიაღწია ძირითად მიზანს — გვიან სტადიაზე აღმოჩენილი კიბოს შემთხვევების საერთო რაოდენობის სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი შემცირების დამტკიცებას.
თუმცა, რამდენიმე კვლევის ერთობლივი ანალიზი უკვე აჩვენებს იმედისმომცემ ტენდენციებს. კომპანიის მონაცემებით, დაკვირვების მესამე წლისთვის დაფიქსირდა IV სტადიის კიბოს შემთხვევების 26%-იანი შემცირება ისეთ რთულად გამოსავლენ სიმსივნეებში, როგორიცაა პანკრეასის, ღვიძლის, ფილტვისა და კუჭის კიბო.
სპეციალისტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს ტესტები არ უნდა განიხილებოდეს არსებული სკრინინგის მეთოდების შემცვლელად. მამოგრაფია, კოლონოსკოპია, საშვილოსნოს ყელის სკრინინგი და სხვა დადასტურებული მეთოდები კვლავ აუცილებელი იქნება.
ასევე მნიშვნელოვანია, რომ Galleri არ წარმოადგენს დიაგნოსტიკურ ტესტს. დადებითი პასუხი არ ნიშნავს, რომ ადამიანს აუცილებლად აქვს კიბო. ტესტი მხოლოდ აფიქსირებს კიბოს შესაძლო სიგნალს და ვარაუდობს, თუ სხეულის რომელ ნაწილში შეიძლება იყოს მისი წყარო. საბოლოო დიაგნოზის დასასმელად აუცილებელია დამატებითი კვლევები — გამოსახულებითი დიაგნოსტიკა, ლაბორატორიული ტესტები ან ბიოფსია.
მსგავსი „თხევადი ბიოფსიის“ ტექნოლოგიები უკვე აქტიურად გამოიყენება ონკოლოგიაში. ისინი ექიმებს ეხმარება მკურნალობის ეფექტიანობის შეფასებაში, დაავადების დაბრუნების გამოვლენაში და სიმსივნის გენეტიკური მახასიათებლების განსაზღვრაში, რაც უფრო მიზნობრივი მკურნალობის შერჩევის შესაძლებლობას იძლევა.
მომავალში მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ სისხლის ტესტები იმდენად მგრძნობიარე გახდება, რომ კიბოს აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება მისი განვითარების ყველაზე ადრეულ ეტაპებზე, ან თუნდაც დაავადების გაჩენამდე წლების წინ მაღალი რისკის მქონე ადამიანების იდენტიფიცირება.
ბოლო ათწლეულში კიბოს მკურნალობა მნიშვნელოვნად განვითარდა. დღეს ბევრ შემთხვევაში დაავადების III სტადიაზე აღმოჩენა გაცილებით უკეთეს პროგნოზს იძლევა, ვიდრე IV სტადიაზე დიაგნოსტიკა.
ამიტომ კიბოს უფრო ადრეულ ეტაპზე გამოვლენა სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება როგორც გადარჩენის, ისე მკურნალობის ეფექტიანობის თვალსაზრისით.
რომ შევაჯამოთ, Galleri-ის მსგავსი ტესტები გვთავაზობს შესაძლებლობას, ერთი სისხლის ანალიზით ერთდროულად ათეულობით სახის კიბოს სკრინინგი ჩატარდეს. მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ კიდევ საჭიროა დამატებითი მტკიცებულებები და სრული რეგულატორული დამტკიცება, მრავალი ექსპერტი ამ ტექნოლოგიას კიბოს ადრეული გამოვლენის სფეროში ერთ-ერთ ყველაზე პერსპექტიულ და გარდამტეხ ინოვაციად მიიჩნევს.
თუ კვლევების შედეგები დადასტურდება, მომავალში კიბოს სკრინინგი შეიძლება ისეთივე მარტივი გახდეს, როგორც ჩვეულებრივი სისხლის ანალიზის ჩაბარება.“
კომენტარები