“საკვები, გათბობა, წამალი მხოლოდ საჯარო მოხელეს არ სჭირდება. იგივე საჭიროებები აქვს პენსიონერსაც” – კახა კახიშვილი

ქართული ოცნების გუმდის ყოფილი წევრი, ყოფილი პარლამენტარი, კახა კახიშვილი:

საქართველოში სახელმწიფო პენსია ადამიანს თვის დაახლოებით 6 ან 7 დღის საბაზისო ხარჯებს უფარავს. 6 ან 7 დღეს 30 დღიდან. და ეს იმ გაანგარიშებით, რომელშიც ბინის ქირა საერთოდ არ შედის. დანარჩენი 23 დღე როგორ უნდა იცხოვროს პენსიონერმა?

მით უმეტეს ახლა, როდესაც 2027 წლის ბიუჯეტის პირველადი პროექტით 70 წლამდე პენსიონერს პენსია მხოლოდ 20 ლარით ეზრდება და 390 ლარი გახდება, 70 წლისა და მეტი ასაკის პენსიონერს კი 60 ლარით და 555 ლარი გახდება. ამავე პროექტით საჯარო სექტორში საბაზო თანამდებობრივი სარგო 8,4 პროცენტით იზრდება, ხოლო შრომის ანაზღაურების ფონდი დამატებით დაახლოებით 395 მილიონი ლარით.

საჯარო სექტორში დასაქმებულ ადამიანს ღირსეული ხელფასი უნდა ჰქონდეს. სახელმწიფო სამსახურში პროფესიონალის შრომა სათანადოდ უნდა ანაზღაურდეს. მაგრამ საკვები, გათბობა, ელექტროენერგია, წყალი, ტრანსპორტი, ტანსაცმელი, წამალი და ექიმი მხოლოდ საჯარო მოხელეს არ სჭირდება. იგივე საჭიროებები აქვს პენსიონერსაც. ადამიანის ელემენტარული საჭიროებები პენსიაზე გასვლის დღეს არ ქრება.

ამიტომ საკითხი მხოლოდ ის არ არის, 20 ლარი ცოტაა თუ ბევრი. მთავარი კითხვაა, რამდენი სჭირდება დღეს პენსიონერს მინიმალურად ცხოვრებისთვის და რამდენად პასუხობს ამას სახელმწიფო პენსია?

სწორედ ამ კითხვამ დამაწყებინა საკითხის უფრო ღრმად შესწავლა. Moorepay-ის Global State Pension Report-ის მიხედვით, საქართველოში სახელმწიფო პენსია კვლევაში დათვლილი საბაზისო ცხოვრების ხარჯების დაახლოებით 22 პროცენტს ფარავს. ცხოვრების ხარჯების შესადარებლად კვლევა Numbeo-ს მონაცემებს იყენებს და ბინის ქირას ამ გაანგარიშებაში არ ითვალისწინებს. სწორედ აქედან მოდის დაახლოებით 6 ან 7 დღე, რომლითაც ეს წერილი დავიწყე.

ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა პენსიონერს თანხა ზუსტად მეშვიდე დღეს უმთავრდება. ეს შედარებითი მაჩვენებელია, რომელიც გვაჩვენებს სახელმწიფო პენსიისა და დათვლილი საბაზისო ხარჯების თანაფარდობას. კვლევაში საქართველო ბოლო ადგილზეა. სომხეთი, აზერბაიჯანი და რუსეთი ამ კონკრეტულ კვლევაში შესწავლილი არ არის, ამიტომ მათთან საქართველოს შედარება ამ კვლევის საფუძველზე არასწორი იქნებოდა.

მაგრამ ამ მონაცემის ნახვის შემდეგ სხვა კითხვაც გამიჩნდა. რატომ იღებს საქართველოში ერთნაირ სახელმწიფო ასაკობრივ პენსიას ადამიანი, რომელმაც 40 წელი ოფიციალურად იმუშავა და გადასახადები იხადა, და ადამიანი, რომელსაც ოფიციალური შრომითი სტაჟი საერთოდ არ აქვს?

საქართველოში სახელმწიფო ასაკობრივი პენსიის ოდენობაზე შრომითი სტაჟი გავლენას არ ახდენს. სხვა მიდგომებია იმ ქვეყნებში, რომლებსაც საქართველოს მსგავსად საბჭოთა საპენსიო სისტემის გამოცდილება ჰქონდათ. მაგალითად, სომხეთში შრომითი პენსიის გაანგარიშებისას პირდაპირ არის გათვალისწინებული შრომითი სტაჟის წლები. აზერბაიჯანში ასაკობრივი შრომითი პენსია დაკავშირებულია ადამიანის ინდივიდუალურ ანგარიშზე აღრიცხულ საპენსიო სადაზღვევო კაპიტალთან. რუსეთში კი სადაზღვევო პენსიის სისტემაში მნიშვნელობა აქვს სადაზღვევო სტაჟსა და საპენსიო კოეფიციენტებს.

დაგროვებით პენსიას აქ შეგნებულად არ ვადარებ. საქართველოს დაგროვებითი საპენსიო სისტემა მხოლოდ 2019 წლიდან მოქმედებს და დღევანდელი პენსიონერების აბსოლუტურ უმრავლესობას მასში ათწლეულების განმავლობაში თანხის დაგროვების შესაძლებლობა არ ჰქონია.

ამ ყველაფრის ფონზე ბუნებრივად ჩნდება კითხვა, უნდა ითვალისწინებდეს თუ არა საქართველოც სახელმწიფო პენსიის ოდენობის განსაზღვრისას ადამიანის მრავალწლიან ოფიციალურ შრომით ისტორიას?

ეს არ ნიშნავს, რომ ადამიანს, რომელსაც ოფიციალური შრომითი სტაჟი არ აქვს, პენსია უნდა შეუმცირდეს ან საერთოდ არ ჰქონდეს. სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული საბაზისო სოციალური დაცვა ყველა ხანდაზმულ ადამიანს უნდა ჰქონდეს. ადამიანი შეიძლება ოჯახს და შვილებს უვლიდა, შეიძლება წლების განმავლობაში არაფორმალურად მუშაობდა ან სხვა მიზეზის გამო არ ჰქონდეს ოფიციალური შრომითი სტაჟი. ასეთი ადამიანი სიბერეში სოციალური დაცვის გარეშე არ უნდა დარჩეს.

მაგრამ ამასთან ერთად არსებობს მეორე საკითხიც. თუ ადამიანმა ამ ქვეყანაში 20, 30 ან 40 წელი ოფიციალურად იმუშავა და გადასახადები იხადა, უნდა დარჩეს თუ არა მისი მრავალწლიანი შრომა სახელმწიფო საპენსიო სისტემისთვის სრულიად უხილავი? და აქ მნიშვნელობა არ აქვს, ადამიანი სახელმწიფო სამსახურში მუშაობდა თუ კერძო სექტორში. თუ მან ათწლეულების განმავლობაში ოფიციალურად იმუშავა და გადასახადები იხადა, მისი მრავალწლიანი შრომა სახელმწიფო საპენსიო სისტემისთვის სრულიად უხილავი არ უნდა დარჩეს.

შესაძლებელია განხილული იყოს მოდელი, სადაც ყველას ექნება სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული საბაზისო პენსია და ამავე დროს იარსებებს დამატებითი კომპონენტი, რომელიც მრავალწლიან ოფიციალურ შრომასა და შრომით სტაჟსაც გაითვალისწინებს.

მაგრამ სანამ პენსიის ოდენობაზე ვსაუბრობთ, სახელმწიფოს კიდევ ერთ კითხვაზე სჭირდება ზუსტი პასუხი. რამდენი სჭირდება ადამიანს საქართველოში მინიმალურად ცხოვრებისთვის?

და აქ მივდივართ საარსებო მინიმუმის დათვლის მეთოდოლოგიამდე. საქსტატის მოქმედი მეთოდოლოგიის მიხედვით, საარსებო მინიმუმის გაანგარიშების საფუძველია შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცის მინიმალური სასურსათო კალათა. ამ კალათის მოქმედი ნორმატიული საფუძველი 2003 წლის 8 მაისს დამტკიცდა.

საქსტატი ითვლის სასურსათო კალათის ღირებულებას, შემდეგ კი ამ თანხას 0,7-ზე ყოფს. მოქმედი მეთოდოლოგიით საარსებო მინიმუმში სასურსათო ხარჯების წილი 70 პროცენტით, ხოლო არასასურსათო ხარჯების წილი 30 პროცენტით არის განსაზღვრული. ანუ დარჩენილ 30 პროცენტში უნდა მოთავსდეს ყველაფერი, რაც საკვები არ არის: კომუნალური გადასახადები, ტრანსპორტი, ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი, ჰიგიენა, მედიკამენტები, სამედიცინო მომსახურება და სხვა აუცილებელი საჭიროებები.

აქ ჩნდება ძალიან მარტივი კითხვები. რამდენად შეესაბამება ეს 70 და 30 პროცენტის თანაფარდობა 2026 წლის რეალობას? როდის მოხდა ბოლოს ამ თანაფარდობის საფუძვლიანი გადახედვა? რამდენად არის მასში გათვალისწინებული მედიკამენტების, სამედიცინო მომსახურების, კომუნალური გადასახადებისა და ტრანსპორტის რეალური ღირებულება? და განსაკუთრებით, რამდენად ასახავს ეს მეთოდოლოგია ხანდაზმული ადამიანის რეალურ საჭიროებებს?

მაგალითად, აზერბაიჯანში 2026 წლისთვის პენსიონერისთვის ცალკეა განსაზღვრული საარსებო მინიმუმი და ის 245 მანათს შეადგენს. ეს არ ნიშნავს, რომ რომელიმე სხვა ქვეყნის მოდელი პირდაპირ უნდა გადმოვიტანოთ საქართველოში. მაგრამ სრულიად ლეგიტიმურია კითხვა, რატომ არ უნდა გვქონდეს ჩვენც უფრო ზუსტი წარმოდგენა პენსიონერის რეალურ მინიმალურ ხარჯებზე?

მით უმეტეს, რომ ჩვენი მინიმალური სასურსათო კალათის მოქმედი ნორმატიული საფუძვლის მიღებიდან უკვე 23 წელი გავიდა. ამ ხნის განმავლობაში შეიცვალა ფასები, კომუნალური გადასახადები, ტრანსპორტის ხარჯები, მედიკამენტებისა და სამედიცინო მომსახურების ღირებულება და მთლიანად ადამიანების ხარჯების სტრუქტურა.

ამ საკითხებზე პასუხი მნიშვნელოვანია იმის გასაგებად, რამდენად ასახავს დღეს ოფიციალური საარსებო მინიმუმი ადამიანის რეალურად მინიმალურ საჭიროებებს.

ამიტომ დღეს ორი საკითხი დგას განსახილველად. ერთი არის საარსებო მინიმუმის გაანგარიშების მოქმედი მეთოდოლოგია და ის, რამდენად შეესაბამება იგი დღევანდელ რეალობას. მეორე არის თავად სახელმწიფო საპენსიო სისტემა და კითხვა, უნდა არსებობდეს თუ არა ყველასთვის გარანტირებულ საბაზისო პენსიასთან ერთად ისეთი კომპონენტიც, რომელიც ადამიანის მრავალწლიან ოფიციალურ შრომასა და შრომით სტაჟს გაითვალისწინებს, მიუხედავად იმისა, ეს შრომა საჯარო სექტორში იყო თუ კერძო სექტორში.

ეს ორი საკითხი ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება. ისევე როგორც საჯარო მოხელის ღირსეული ხელფასი არ ეწინააღმდეგება პენსიონერის ღირსეული სოციალური დაცვის აუცილებლობას. სახელმწიფომ ორივეზე უნდა იზრუნოს.

საბოლოოდ ეს არ არის მხოლოდ 20 ლარის, 60 ლარის ან 8,4 პროცენტის საკითხი. ეს არის კითხვა, როგორ იცავს სახელმწიფო ადამიანს სიბერეში და როგორ ითვალისწინებს მის მრავალწლიან შრომას.

და ბოლოს, ერთი მარტივი რამ არ უნდა დაგვავიწყდეს. დღევანდელი საჯარო მოხელეც, მინისტრიც, დეპუტატიც, კერძო სექტორში დასაქმებული ადამიანიც და ნებისმიერი სხვა დასაქმებულიც ერთ დღეს პენსიონერი გახდება. ამიტომ, როდესაც დღეს ვმსჯელობთ, როგორ უნდა იცხოვროს პენსიონერმა, მხოლოდ სხვის პრობლემაზე არ ვსაუბრობთ. საკუთარ მომავალზეც ვსაუბრობთ.