“სატრანზიტო თაღლითობა” – რა სახელით მოხვდა საქართველო თეთრი სახლის ანგარიშში

ნგარიშის ავტორია თეთრი სახლის „სავაჭრო და საწარმოო პოლიტიკის სამსახური“ (OTMP) – უწყება, რომელმაც დონალდ ტრამპმა 2017 წელს დააფუძნა.

დოკუმენტი აღწერს სქემას, რომლის დახმარებითაც ჩინური საქონელი ამერიკულ ბაზრებზე არა პირდაპირ, არამედ მესამე ქვეყნების გავლით ხვდება, – რათა ჩინეთმა მისთვის დაწესებულ მაღალ ტარიფებს თავი აარიდოს და სქემა ასე მუშაობს:

• ჩინეთში დამზადებული პროდუქტი, – რომლისთვისაც აშშ-ს ტარიფი აქვს დაწესებული, – ჯერ სხვა ქვეყანაში იგზავნება;
• იქ მას შეიძლება შეეცვალოს შეფუთვა, მცირედით დამუშავდეს ან აიწყოს, და შემდეგ პროდუქტი აშშ-ში შედის, – უკვე არა როგორც ჩინეთიდან, არამედ ამ სხვა ქვეყნიდან ექსპორტირებული საქონელი.
• ასეთ შემთხვევაში პროდუქტი თავს აღწევს აშშ-ის მიერ ჩინეთისთვის დაწესებულ მაღალ ტარიფს.

თეთრი სახლი ამ პრაქტიკას უწოდებს „უკანონო კონტრაბანდას, რომელსაც „ვაჭრობად“ ასაღებენ“.

ანგარიშის მიხედვით:

„აზერბაიჯანი და საქართველო უზრუნველყოფენ სარკინიგზო და მშრალი პორტების გავლით ტვირთების ტრანზიტს, კონსოლიდაციას და სახმელეთო მარშრუტების საზღვაო გზებთან დაკავშირებას“

საქართველო ჩამოწერილია სწორედ აზერბაიჯანთან, ყაზახეთთან და უზბეკეთთან ერთად – როგორც „სარტყლისა და გზის სახმელეთო კვანძი“.

ანგარიშში ასეთი პრაქტიკის საწყის წერტილად დასახელებულია 2018 წელი, – დონალდ ტრამპის პრეზიდენტობის პირველი ვადა – როდესაც აშშ-მა ჩინეთს ტარიფები დაუწესა 301-ე სექციით. ამიტომაც, ანგარიშის მიხედვით, დღეს უკვე საწარმოო ჰაბები და ლოჯისტიკური ცენტრებიც კია შექმნილი ამ მიზნისთვის.

ტრამპმა ჩინეთისთვის ტარიფების დაწესება და ეტაპობრივად გაზრდა 2025 წლის თებერვლიდან დაიწყო. 2025 წლის აპრილში ტარიფებმა 145%-ს მიღწია. პეკინმა ვაშინგტონს იმავეთი უპასუხა და ამერიკული პროდუქციისთვის 125% -იანი ტარიფი დააწესა.  მოლაპარაკებების შედეგად იმავე წლის მაისში აშშ-მა ახლად დაწესებული 145%-იანი ტარიფები 30%-მდე შეამცირა, ხოლო ჩინეთმა – 125%-იანი ტარიფები 10%-მდე.

თუმცა, 2025 წლამდე დაწესებული სხვა ტარიფები ძალაში დარჩა.

• 2025 წლის აპრილიდან აშშ-მა, გარდა ჩინეთისა, ტარიფები დაუწესა თითქმის ყველა სახელმწიფოს.
• საბაზისო ტარიფი იყო 10%-იანი – მათ შორის, საქართველოს შემთხვევაშიც;
• 2025 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ განახლებულ სიაში ყაზახეთისთვის 25% განისაზღვრა.

ანგარიში სამ კატეგორიად აჯგუფებს 37 ქვეყანასა და მთლიან ევროკავშირს.

1. მსხვილი ეკონომიკები – კანადა, ევროკავშირი, ინდოეთი, ისრაელი, იაპონია, მექსიკა, სამხრეთ კორეა და ტაივანი; ანგარიშის თანახმად, მათ ჩინეთთან დიდი მოცულობის ვაჭრობა აქვთ, აქვთ დივერსიფიცირებული სამრეწველო ბაზები და აშშ-ის ბაზარზე ექსპორტის მნიშვნელოვანი პლატფორმები, სადაც „სატრანზიტო თაღლითობის რისკი“ „ლეგიტიმური ვაჭრობის ფართო ნაკადებშია შერწყმული“;
2. საშუალო ეკონომიკები – ბრაზილია, ინდონეზია, მალაიზია, ტაილანდი, თურქეთი და ვიეტნამი – „ჩინეთთან მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ინტეგრაციით“;
3. „მცირე მასშტაბის, შემთხვევითი/ეპიზოდური სამიზნეები“ – მათ შორისაა საქართველო, აზერბაიჯანი, ყაზახეთი, უზბეკეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, პანამა, შვეიცარია და სხვები.