მიოკარდიული ინფარქტი რომ საშიშია ბევრმა იცის, თუმცა, ცოტამ იცის, რომ იგი, მოულოდნელად არ იწყება და წლების მანძილზე იძლევა ნიშნებს. სიმპტომები, რომლებსაც ყურადღებას არ ვაქცევთ. გადაღლას ან ასაკს ვაბრალებთ. – უმნიშვნელოვანესია, რადგან სწორედ მათ ცოდნას შეუძლია ინფარქტის თავიდან აცილება. ამიტომაც, თუ ეს ინტერვიუ მინიმუმ დააფიქრებს მაინც ადამიანს და თუ ერთმა ადამიანმა მაინც ჩაიტარა პრევენციული სკრინინგი და ინფარქტი აირიდან თავიდან – ძალიან ბევრს ნიშნავს.
კიდევ ერთი საკითხი, რაც უნდა იცოდეს ადამიანმა – ესაა კვლევის ოქროს სტანდარტი, რომელი კვლევა აჩვენებს პრობლემას ყველაზე დეტალურად და როგორ და რა ტიპის სამედიცინო დაწესებულებაში სჯობს მისი ჩატარება.
„ალიას“ ამ საკითხებზე ესაუბრება ნიუ ჰოსპიტალსის ექიმი, კარდიოლოგი 13 წლიანი პრაქტიკული გამოცდილებით, ევროპის კარდიოლოგთა საზოგადოების წევრი, თამარ ნარმანია.
– ხშირად ამბობენ ხოლმე, რომ მოულოდნელად დაემართა ინფარქტი ადამიანს, რომ აი, არ ჰქონდა სიმპტომები. რეალურად კი, როგორც ვიცი, კარგა ხნით ადრე გვაძლევს საგანგაშო ნიშნებს. რა სიმპტომები გვეუბნება, რომ უნდა მივმართოთ ექიმს, რათა თავიდან ავიცილოთ ინფარქტი?
– მიუხედავად იმისა, რომ მიოკარდიუმის ინფარქტი ხშირად აღიქმება როგორც მოულოდნელი, დრამატული მოვლენა, კლინიკური თვალსაზრისით ის უმეტესწილად წარმოადგენს გულ-სისხლძარღვთა სისტემაში მიმდინარე ხანგრძლივი, დესტრუქციული პროცესების კულმინაციას. ათეროსკლეროზული ფოლაქების ფორმირება კორონარულ არტერიებში წლების განმავლობაში მიმდინარეობს ყოველგვარი მწვავე გამოვლინების გარეშე, თუმცა არსებობს მთელი რიგი „ჩუმი“ ნიშნები, რომელთა იგნორირებაც დაუშვებელია.
ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ადრეული ინდიკატორია ფიზიკური დატვირთვისადმი ტოლერანტობის თანდათანობითი დაქვეითება, რაც ხშირად შეცდომით ასაკს ან საერთო დაღლილობას მიეწერება. პაციენტმა შეიძლება შეამჩნიოს, რომ კიბეზე ასვლისას ან ჩქარი სიარულისას ადრინდელთან შედარებით უფრო ადრე ეწყება ქოშინი ან დისკომფორტი გულმკერდის არეში, რაც დატვირთვის შეწყვეტისთანავე ქრება. ეს სიმპტომი მიუთითებს იმაზე, რომ მიოკარდიუმის მოთხოვნა ჟანგბადზე აღემატება მის მიწოდებას შევიწროებული სისხლძარღვების პირობებში.
განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს არატიპურ დისკომფორტს, რომელიც ყოველთვის არ ვლინდება კლასიკური ტკივილით გულის არეში.
ხშირად პრობლემებზე მიანიშნებს პერიოდული სიმძიმის შეგრძნება ეპიგასტრიუმში (კუჭის მიდამოში), რომელიც არ არის დაკავშირებული საკვების მიღებასთან, ან ყბის, კისრისა და მარცხენა მხრის არეში გარდამავალი ტკივილი.
პრევენციის მიზნით ექიმთან ვიზიტი აუცილებელია მაშინაც კი, თუ ადამიანს მხოლოდ პერიოდული თავბრუსხვევა, უმიზეზო ცივი ოფლიანობა ან გულისცემის რიტმის ხანმოკლე დარღვევა აღენიშნება, რადგან სწორედ ეს მცირე ცვლილებები წარმოადგენს ორგანიზმის ადრეულ სიგნალს მოსალოდნელი იშემიური პროცესების შესახებ.
პრევენციული მედიცინის ფარგლებში, ინფარქტის თავიდან ასაცილებლად კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ლიპიდური პროფილის, გლუკოზის დონისა და არტერიული წნევის მუდმივი მონიტორინგი, რადგან მაღალი ქოლესტერინი და ჰიპერტენზია სწორედ ის „უხილავი“ ფაქტორებია, რომლებიც წლების განმავლობაში აზიანებენ სისხლძარღვთა ენდოთელიუმს კლინიკური სიმპტომების გამოვლენამდე.
– კონკრეტულად მიოკარდიუმის ინფარქტის სიმპტომები – რა შემთხვევაში ჩნდება ეჭვი და ექიმის მოსვლამდე, ან კლინიკაში გადაყვანამდე, პირველადი დახმარების მარტივი და თან აუცილებელი ნაბიჯები რომლებია?
– მიოკარდიუმის ინფარქტზე ეჭვი პირველ რიგში ჩნდება მაშინ, როდესაც პაციენტი აღწერს მკერდუკანა არეში არსებულ ძლიერ ზეწოლის, მოჭერის ან წვის შეგრძნებას, რომელიც ხშირად ირადიაციას აძლევს მარცხენა ხელში, კისერში, ქვედა ყბაში ან ბეჭთაშუა მიდამოში. კლინიკური სურათი ხშირად მოიცავს ცივ ოფლს, გამოხატულ საერთო სისუსტეს, სუნთქვის უკმარისობასა და სიკვდილის შიშის შეგრძნებას, თუმცა გასათვალისწინებელია ატიპური ფორმებიც, მაგალითად, გასტრალგიური ვარიანტი, როდესაც ტკივილი ლოკალიზებულია ეპიგასტრიუმის არეში და წააგავს მწვავე გასტრიტს.
ექიმის მოსვლამდე ან ჰოსპიტალიზაციამდე აუცილებელია პაციენტის დაუყოვნებლივ მოთავსება მოსვენებულ მდგომარეობაში, სასურველია ნახევრად მჯდომარე პოზიციაში, რათა შემცირდეს გულზე პრედატვირთვა და გაადვილდეს სუნთქვა. პირველადი დახმარების კრიტიკულ ნაბიჯს წარმოადგენს ასპირინის (აცეტილსალიცილის მჟავის) დაღეჭვა, რაც უზრუნველყოფს ანტიაგრეგაციული ეფექტის სწრაფ დაწყებას და ხელს უშლის თრომბის შემდგომ ზრდას კორონალურ არტერიაში. პარალელურად,
თუ პაციენტის სისტოლური არტერიული წნევა არ არის დაბალი (მინიმუმ 90- 100 მმ ვწყ. სვ-ზე მაღალია), დასაშვებია ნიტროგლიცერინის გამოყენება ენის ქვეშ ტკივილის შესამსუბუქებლად, თუმცა მისი მიღება უნდა შეწყდეს, თუ პაციენტი უჩივის მკვეთრ თავბრუსხვევას ან სისუსტეს. უმნიშვნელოვანესია სასუნთქი გზების თავისუფლების უზრუნველყოფა, მჭიდრო ტანსაცმლის გახსნა და ჟანგბადის მიწოდების გაუმჯობესება ოთახის განიავებით, ვიდრე სპეციალიზებული სამედიცინო ბრიგადა პაციენტს გადაიყვანს კლინიკაში რეპერფუზიული თერაპიის ჩასატარებლად.
– რისკის ჯგუფები და პრევენცია – მიუხედავად იმისა, აქვს თუ არა სიმპტომები, ვინაა რისკ ჯგუფში და რა დროში ერთხელაა საჭირო პრევენციული კვლევები?
– გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების განვითარების რისკ-ჯგუფების იდენტიფიცირება ეფუძნება მულტიფაქტორულ ანალიზს, სადაც წამყვან როლს ასრულებს როგორც მოდიფიცირებადი, ისე არამოდიფიცირებადი გარემოებები. რისკ-ჯგუფში უპირველესად შედიან პირები, რომელთაც აღენიშნებათ არტერიული ჰიპერტენზია, დისლიპიდემია, შაქრიანი დიაბეტი ან ჭარბი წონა, ასევე მნიშვნელოვანია თამბაქოს მოხმარება და არაჯანსაღი ცხოვრების წესი. გენეტიკური წინასწარგანწყობა, რაც გულისხმობს ოჯახურ ანამნეზში გულ-სისხლძარღვთა ადრეულ ასაკში განვითარებულ პათოლოგიებს, ავტომატურად ათავსებს პაციენტს მაღალი ყურადღების ზონაში მაშინაც კი, თუ მას ამჟამად ჩივილები არ გააჩნია. ასაკობრივი ზღვარი ასევე კრიტიკულია: მამაკაცებში 40 წლიდან და ქალებში 50 წლიდან (ან პოსტმენოპაუზის პერიოდში) მკვეთრად იზრდება ათეროსკლეროზული პროცესების რისკი.
პრევენციული კვლევების პერიოდულობა განისაზღვრება ინდივიდუალური რისკის პროფილის მიხედვით, თუმცა საყოველთაო რეკომენდაციით, 40 წლის მიღწევის შემდეგ, მაშინაც კი, როცა პაციენტი ასიმპტომურია, აუცილებელია კარდიოვასკულური რისკის შეფასება (მაგალითად, SCORE2 ან ASCVD კალკულატორით) წელიწადში ერთხელ ან ორ წელიწადში ერთხელ. იმ პირებისთვის, რომელთაც უკვე აქვთ დადგენილი რისკ-ფაქტორები, როგორიცაა ჰიპერტენზია ან დიაბეტი, ლაბორატორიული კონტროლი და ელექტროკარდიოგრაფიული კვლევა უნდა ჩატარდეს მინიმუმ წელიწადში ერთხელ, ხოლო სპეციფიკური ინსტრუმენტული კვლევები, როგორიცაა ექოკარდიოსკოპია ან დატვირთვის ტესტები, ინიშნება კლინიკური სურათისა და დინამიკის გათვალისწინებით მკურნალი ექიმის მიერ.
– ამბობენ, რომ კორონაროგრაფია ყველაზე უსაფრთხო და ზუსტი გზაა გულის
და სისხლძარღვების შესამოწმებლად? – მითია, თუ რეალობა?
– კორონაროგრაფია წარმოადგენს ინვაზიური დიაგნოსტიკის “ოქროს სტანდარტს” კორონარული არტერიების ანატომიური მდგომარეობისა და სანათურის შევიწროების ხარისხის შესაფასებლად. მისი სიზუსტე განპირობებულია იმით, რომ ვიზუალიზაცია ხდება უშუალოდ სისხლძარღვში კონტრასტული ნივთიერების შეყვანის გზით რენტგენოსკოპიული კონტროლის ქვეშ, რაც ექიმს აძლევს საშუალებას, მილიმეტრული სიზუსტით განსაზღვროს სტენოზის ლოკალიზაცია და მორფოლოგია. თუმცა, როდესაც ვსაუბრობთ “ყველაზე უსაფრთხო” მეთოდზე, აუცილებელია სამედიცინო რისკების სწორი დიფერენცირება.
თანამედროვე მედიცინაში კორონაროგრაფიის დროს გართულებების პროცენტი უკიდურესად დაბალია (1%-ზე ნაკლები), შესაბამისად, მტკიცება იმის შესახებ, რომ ეს არის ყველაზე ზუსტი გზა – რეალობაა, ხოლო მისი აბსოლუტური უსაფრთხოების შესახებ მოსაზრება საჭიროებს დაზუსტებას, რადგან ნებისმიერი ინტერვენცია ინდივიდუალური რისკ-ფაქტორების შეფასებას მოითხოვს.
– არის განსხვავება სად ჩავიტარებ კარდიოლოგიურ შემოწმებას? მაგალითად, მულტიპროფილურ კლინიკას უპირატესობები აქვს ამ კუთხით?
– კარდიოლოგიური პაციენტის მართვა მულტიპროფილურ კლინიკაში, როგორიცაა „ნიუ ჰოსპიტალსი“, ნიშნავს უსაფრთხოების მაქსიმალურ გარანტიას. მულტიპროფილური კლინიკის უპირატესობა “Heart Team”-ის პრინციპია (გულის გუნდი). თუ ამბულატორიული ვიზიტისას აღმოჩნდა, რომ პაციენტს აქვს სერიოზული კარდიოლოგიური პრობლემები გადაწყვეტილების მიღების პროცესში ერთვება ექიმთა გამოცდილი გუნდი (კარდიოლოგი, ინტერვენციული კარდიოლოგი,კარდიო ქირურგი).
კორონაროგრაფიით მრავალი სისხლძარღვოვანი პათოლოგიის გამოვლენის შემთხვევაში კარდიოქირურგიული და რეანიმაცია-ანესთეზიის მაღალკვალიფიციური გუნდი მზადაა 24/7 რეჟიმში ნებისმიერი სირთულის ქირურგიული ჩარევის ჩასატარებლად. გული არ არის იზოლირებული ორგანო; მისი მუშაობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული სხვა ორგანოთა სისტემებთან. თუ გამოვლინდა ისეთი თანმხლები დაავადებები როგორიცაა მაგალითად, თირკმლის უკმარისობა, სხვადასხვა ენდოკრინული დაავადებები, ჩვენს კლინიკაში სხვადასხვა დარგის ექიმები მყისიერად ერთვებიან მკურნლობის პროცესში.
– და ბოლოს, რეკომენდაციები პაციენტებისთვის – რას ურჩევდით მათ? ვიცით, რომ ჯანსაღი კვება და ფეხით სიარული, კარგია. თუ არსებობს კიდევ სხვა წესები, რომლებიც კრიტიკულად მნიშვნელოვანია?
– პრევენციული მედიცინის თანამედროვე სტანდარტები ეფუძნება არა მხოლოდ ცხოვრების წესის ზოგად მოდიფიკაციას, არამედ იმ კრიტიკული რისკ-ფაქტორების მართვას, რომელთა უგულებელყოფა პირდაპირ კავშირშია კარდიოვასკულური და მეტაბოლური დაავადებების მწვავე გამოვლინებებთან. პაციენტებისთვის უპირველესი და ყველაზე მნიშვნელოვანი რეკომენდაცია საკუთარი „ციფრების“ ცოდნაა, რაც გულისხმობს არტერიული წნევის, ლიპიდური სპექტრისა და გლუკოზის დონის რეგულარულ კონტროლს. მაშინაც კი, როდესაც პაციენტი ვერ ახერხებს სრულფასოვან დიეტურ შეზღუდვებს ან აქტიურ ფიზიკურ დატვირთვას, ამ მაჩვენებლების ნორმის ფარგლებში შენარჩუნება მედიკამენტური თუ მცირე ქცევითი ინტერვენციებით კრიტიკულად ამცირებს ინსულტისა და მიოკარდიუმის ინფარქტის ალბათობას. განსაკუთრებული აქცენტი უნდა გაკეთდეს თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტაზე, რადგან ეს არის ერთადერთი ყველაზე ძლიერი მოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორი, რომლის აღმოფხვრა მყისიერ დადებით ეფექტს ახდენს სისხლძარღვთა ენდოთელიუმის ფუნქციონირებაზე.
კლასიკური პრევენციის ფარგლებში, უალტერნატივოა სკრინინგული კვლევების ჩატარება, რაც საშუალებას გვაძლევს დაავადება გამოვავლინოთ პრეკლინიკურ ეტაპზე, როდესაც პაციენტს არანაირი ჩივილი არ გააჩნია. პაციენტმა უნდა გააცნობიეროს, რომ მედიცინის მთავარი მიზანი არა განვითარებული გართულებების მკურნალობა, არამედ მათი თავიდან აცილებაა, რაც მხოლოდ სისტემური კვლევებითა და ექიმთან დროული კომუნიკაციითაა შესაძლებელი.
(R)
კომენტარები