ფრინველის გრიპის გამავრცელებლები, ძირითადად, გარეული ფრინველებია, მაგალითად, თეთრი ბატები. 2022 წელს H5N1-ის სწრაფი გავრცელება ისტორიაში ფრინველის გრიპის უდიდესი აფეთქება იყო. მილიონობით ფრინველი ინფიცირდა და ეს დაავადება ძუძუმწოვრებსაც გადაედო. ადამიანზე ვირუსის გადადების ფაქტები ამჟამად იშვიათობაა, მაგრამ მისი მუტაციის შემთხვევაში H5N1 შეიძლება ადამიანისთვისაც საშიში გახდეს.
ფრინველის გრიპის აფეთქება 2021 წელსაც დაფიქსირდა, რაც აშშ-ის და მსოფლიოს ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური იყო. მხოლოდ აშშ-ში ამ დაავადებისგან მილიონობით ქათამი, ინდაური, იხვი, ბატი და გარეული ფრინველი დაიხოცა.
მეცნიერები ამჟამად ვირუსს ყურადღებით აკვირდებიან. ის შეიძლება ადამიანებზეც გავრცელდეს და პანდემია გამოიწვიოს. სერიოზულ ყურადღებას უთმობენ ვირუსს აშშ-ის კოლორადოს უნივერსიტეტის ექსპერტები.
1. წარმოადგენს თუ არა ვირუსი სერიოზულ საფრთხეს ადამიანებისთვის?
H5N1 — არის ვირუსული გრიპის სპეციფიკური ტიპი, რომელიც ძირითადად ფრინველებს გადააქვს და ის პირველად ჩინეთის ფერმაში1996 წელს იყო აღმოჩენილი.
ფრინველებისთვის ეს ვირუსი სასიკვდილოა. ადამიანის შემთხვევაში კი ის მძიმე დაავადებას იწვევს, ამ დროისთვის გამოვლენილია ადამიანის ინფიცირების 900 დადასტურებული შემთხვევა, დაახლოებით ნახევარი გარდაიცვალა.
ვირუსი ადამიანებს შორის ცუდად ვრცელდება, ინფიცირებულთა უმეტესობას ეს დაავადება ფრინველისგან გადაედო. საუბარია, ძირითადად, ადამიანებზე, რომლებიც ფრინველის ფერმები მუშაობენ.
2. რატომ მიაქციეს ამ ფაქტს ასეთი დიდი ყურადღება?
მეცნიერთა ასეთი ყურადღება იმით არის გამოწვეული, რომ ფრინველის გრიპის ბოლო აფეთქება მისი ახალი შტამით იყო გამოწვეული, რომლის სახელწოდებაა H5N1 2.3.4.4b.
ფრინველის მასიური დაღუპვის გამო აშშ-ში ქათმის ხორცი და კვერცხი გაძვირდა. ჯო ბაიდენის ადმინისტრაცია ფერმებში ფრინველების ვაქცინაციის საკითხსაც კი განიხილავს, მაგრამ ლოგისტიკის მხრივ ეს საკმაოდ რთული იქნება.
ამ შტამით უფრო მეტი ფრინველის და ძუძუმწოვრის ინფიცირება ხდება, ვიდრე ეს აქამდე ხდებოდა. ის აღმოაჩნდა მაჩვებს, შავ დათვს, ბობკატს, კოიოტებს, ბორკილებს, მეთევზეებს, მელას, ლეოპარდებს, ოპოსუმებს, ღორებს, სკუნსებს და ზღვის ლომებს.
გარდა იმისა, რომ H5N1 უფრო მეტ სახეობას გადაედო, ის სულ უფრო მეტ სახეობაში ვრცელდება და გეოგრაფიულ არეალს აფართოებს და ახალი შტამები იქმნება. მაგალითად, 2022 წლის დეკემბერში პერუს პლაჟებზე 13 ათასამდე პელიკანი დაიღუპა, რომლებიც, სავარაუდოდ, H5N1-ით იყო ინფიცირებული.
ვირუსი ძუძუმწოვრების ზოგიერთ სახეობას შორისაც კარგად ვრცელდება. 2022 წლის ბოლოს ესპანეთის ფერმებში ის წაულებს შორის გავრცელდა, რამაც დიდი რაოდენობით ცხოველის სიკვდილი გამოიწვია.
რაც შეეხება პერუს, იქ ფრინველის გრიპით ზღვის ლომებიც არიან ინფიცირებულები. ჯერჯერობით ბოლომდე დადგენილი არ არის, გადასცემს თუ არა ზღვის ლომი ამ ვირუსს პოპულაციის შიგნით.
შესაბამისად არსებობს შიში, რომ თუ ფრინველის გრიპი სხვა ძუძუმწოვრებში ვრცელდება, ის შესაძლოა, ადამიანებს შორისაც გავრცელდეს. ამისთვის მხოლოდ საჭიროა გაჩნდეს შტამი, რომელიც ადამიანებს შორის მარტივად გადაეცემა.
3. რა შემთხვევაში გავრცელდება ვირუსი სწრაფად ადამიანებს შორის?
თუ ფრინველების შემთხვევაში ეს ვირუსი ნაწლავურ ინფექციას წარმოადგენს და ამ გზით გადაეცემა, ადამიანში ის რესპირატორულ დაავადებას იწვევს და ხველების და ცემინების დროს გადაეცემა.
იმისათვის, რომ ვირუსის პანდემია ძუძუმწოვრებში გავრცელდეს, ვირუსმა მუტაცია უნდა განიცადოს და გაუჩნდეს ორგანიზმის კონკრეტული ნაწილის დაზიანების უნარი. ამ დროისთვის ის კუჭ-ნაწლავის სისტემას და სასუნთქ გზებს აზიანებს, მაგრამ მუტაციის შემთხვევაში შეიძლება ადამიანის ორგანიზმის სხვა ნაწილსაც შეუტიოს.
იმისათვის, რომ ვირუსს კუჭ-ნაწლავის დაზიანების უნარის მქონე ვირუსისგან სასუნთქი გზების დაზიანების უნარი მქონე ვირუსი გამხდარიყო, მან გარკვეული მუტაცია უნდა განეცადა. ფრინველების შემთხვევაში ვირუსის სპეციფიკურ რეცეპტორებს ერთმანეთთან 2,3 სიალის მჟავად წოდებული ნივთიერება აკავშირებს, რისი წყალობითაც ის ორგანიზმში ვრცელდება. რაც შეეხება ადამიანს, იქ 2,6 სიალის მჟავა მოქმედებს.
მეცნიერთა შეშფოთებას იწვევს ის ფაქტი, რომ სიალის მჟავის ამ ორ ვარიანტს შორის მუტაცია ძალზე მარტივად ხდება, შესაბამისად ახალი შტამების გაჩენის ალბათობაც საკმაოდ მაღალია.
4. ვაქცინის შექმნა თუ იგეგმება?
ფრინველის გრიპის შემთხვევაში ადამიანისთვის ამ ეტაპზე ეფექტიანი ვაქცინის შექმნა შეუძლებელია, ვინაიდან ჯერჯერობით უცნობია ვირუსის გენეტიკა, თუ ის ადამიანებს შორის გავრცელებას დაიწყებს. ვაქცინის შექმნის შემთხვევაშიც კი წელიწადში ერთხელ მისი განახლება იქნება საჭირო, რადგანაც ვირუსების კონკრეტული გენეტიკური შტამები წლიდან წლადმე იცვლება.
ამ ეტაპზე თავის დაზღვევის საუკეთესო საშუალებაა ფრინველებთან კონტაქტის მინიმუმამდე დაყვანა. ამისთვის დაავადებათა კონტროლის ცენტრებს შესაბამისი რეკომენდაციები აქვთ შემუშავებული.
,,პია.ჯი”
კომენტარები