დიაბეტი და მხედველობა — ოფთალმოქირურგ გიორგი ნანობაშვილის რჩევები დიაბეტური რეტინოპათიის პრევენციასა და მკურნალობაზე

შაქრიანი დიაბეტი ორგანიზმის არაერთ სისტემაზე ახდენს გავლენას, თუმცა, მისი ერთ-ერთი ყველაზე ვერაგი გართულება თვალის ბადურა გარსის დაზიანება – დიაბეტური რეტინოპათიაა, რომელმაც მკურნალობის გარეშე შესაძლოა მხედველობის სრულ დაკარგვამდეც კი მიიყვანოს პაციენტი. სამწუხაროდ, ხშირად, პაციენტთან უსიმპტომოდ მიდის დაავადება, თუმცა, დაწყებული იყოს პროცესი.

მთავარი წესი, რაც აუცილებლად გასათვალისწინებელია და რომელიც გიცავს, ესაა – დიაბეტის დიაგნოზის დასმისთანავე ოფთალმოლოგთან ვიზიტი და მუდმივი კონტროლი.

რა სიხშირით უნდა ჩატარდეს პროფილაქტიკური შემოწმება, როდის ხდება საჭირო ლაზერული თუ ქირურგიული ჩარევა და რატომ არის მნიშვნელოვანი მედიკამენტოზური მიდრიაზი და თვალის ფსკერის ფოტოგრაფირება? – “ალიას” ამ და სხვა კითხვებს, ნიუ ჰოსპიტალსის ექიმი ოფთალმოლოგი, ოფთალმოქირურგი. 14–წლიანი გამოცდილებით, გიორგი ნანობაშვილი პასუხობს.

– შაქრიანი დიაბეტი იწვევს ნეფროპათიას (თირკმლების დაზიანებას), იწვევს ნეიროპათიას (ნერვული სისტემის დაზიანებას) და იწვევს რეტინოპათიას, – თვალის ბადურა გარსის დაზიანებას. რატომ და როგორ ყალბდება რეტინოპათია?

– სისხლში გლუკოზის მაღალი დონის დროს სისხლძარღვების კედლები ზიანდება. ბადურის სისხლძარღვებიდან ვითარდება სითხისა და სისხლის ჟონვა, რასაც შეიძლება თან ახლდეს ლიპიდური ნადების ჩალაგება ბადურის ქსოვილში. შედეგად, ვითარდება იშემიური უბნები — ანუ ადგილები, სადაც ქსოვილს სისხლი და ჟანგბადი არასაკმარისად მიეწოდება.

ამ პროცესის პროგრესირებისას იზრდება სისხლძარღვთა ენდოთელური ზრდის ფაქტორის — VEGF-ის დონე, რაც ხელს უწყობს ახალი, პათოლოგიური სისხლძარღვების წარმოქმნას. ეს ახლად წარმოქმნილი სისხლძარღვები მყიფეა და ადვილად ზიანდება, რის გამოც შესაძლოა განვითარდეს სისხლჩაქცევები ბადურასა და მინისებრ სხეულში.

–მისმა გართულებულმა მდგომარეობამ რა შეიძლება გამოიწვიოს?

– მკურნალობის არარსებობის შემთხვევაში.დიაბეტური რეტინოპათიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი რისკია – ნაწილობრივი ან სრული სიბრმავე.

– რა სიმპტომები ახასიათებს და შეიძლება, თუ არა, უსიმპტომოდაც მიმდინარეობდეს?

– სიმპტომებიდან პაციენტები, როგორც წესი, აღნიშნავენ მხედველობის დროგამოშვებით ან სისტემატურ დაბინდვას და ასევე შავი ლაქები. ეს შავი ლაქები შეიძლება იყოს, ზოგ შემთხვევაში, ფიქსირებული, ზოგ შემთხვევაში მოძრავი. ფიქსირებული შავი ლაქები, როგორც წესი, მიუთითებს, რომ ბადურის ქსოვილში არის სისხლჩაქცევა. ხოლო თუ მოძრავ ლაქებს ხედავს პაციენტი, ეს, მიუთითებს მინისებრ სხეულში სისხლჩაქცევებზე.

რასაკვირველია, დიაბეტური რეტინოპათია შეიძლება მიმდინარეობდეს, ასევე, უსიმპტომოდაც, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ არ უნდა მოხდეს პაციენტის შემოწმება, თვალის ფსკერის დათვალიერება.

– გქონიათ შემთხვევა, ისე აღმოგიჩენიათ რეტინოპათია, რომ პაციენტს არ ჰქონდა ეჭვი ამ პრობლემაზე?

– არაერთხელ. ერთ მაგალითს გავიხსენებ, – მყავდა პაციენტი, რომელსაც უბრალოდ ჩაწითლებული ჰქონდა თვალი. მარტივი, ლორწოვანი გარსის ანთება ჰქონდა და მოვიდა ჩემთან ვიზიტზე, ლორწოვან გარსზე დავნიშნე მკურნალობა, მაგრამ რასაკვირველია, თვალის ფსკერში ჩავხედე, მით უფრო, როცა ანამნეზში პაციენტს აღმოაჩნდა დიაბეტი. მხედველობის დაქვეითებას საერთოდ არ უჩიოდა ეს პაციენტი. დავათვალიერე თვალის ფსკერი და აღმოჩნდა, რომ მკვეთრად გამოხატული დიაბეტური ცვლილებები ჰქონდა და სასწრაფოდ საჭიროებდა მკურნალობას, როგორც ინექციებით, ასევე ლაზერით.

ავხსნი რატომ ხედავდა ეს პაციენტი კარგად: ზოგადად, დიაბეტური რეტინოპათია იწვევს ბადურის ქსოვილის დაზიანებას, მაგრამ ამ პაციენტს გაუმართლა, რომ ის მიდამო არ ჰქონდა დაზიანებული, რაც ცენტრალურ მხედველობას განაპირობებს (ჰქონდა ერთეული პატარა მიკროანევრიზმა, რომელიც ამ ეტაპისთვის, ასე ვთქვათ, მხედველობის დაქვეითებას არ იწვევდა), მაგრამ ბადურის პერიფერიებზე ჰქონდა მკვეთრად გამოხატული დიაბეტური ცვლილებები და პაციენტი იყო სისხლჩაქცევის და ბადურის ჩამოცლის ზღვარზე. მიუხედავად ასეთი მძიმე სამედიცინო სურათისა, პაციენტი ასეთ მკვეთრ დიაბეტურ ცვლილებებს ვერც ამჩნევდა. ლორწოვანი გარსის ანთების გამო მოვიდა და ასეთი დიაბეტური ცვლილებები აღმოვაჩინეთ თვალის ფსკერზე.

– გამოდის, პრევენციულ გადამოწმებას, არ აქვს ალტერნატივა.

– ასეა და მინდა დიაბეტით დაავადებული პაციენტები გავაფრთხილო: აუცილებელია, რომ შემოწმდეს ოფთალმოლოგის მიერ გუგების მედიკამენტოზური მიდრიაზი )გუგების გაფართოება), ჩატარდეს ოფთალმოსკოპია, ანუ დათვალიერდეს თვალის ფსკერი. მე ყოველთვის, ყველა პაციენტთან ვაკეთებ თვალის ფსკერის ფოტოგრაფირებას, რის დროსაც თვალის ფსკერის გადაღება ხდება, კომპიუტერში შენახვა და მერე დინამიკაში, ამ ფოტოების წყალობით, პაციენტზე დაკვირვება.

– გასინჯვის პროცესი რას მოიცავს და როდის უნდა შედგეს პირველი პროფილაქტიკული კვლევა?

– პაციენტს როგორც კი დაესმება დიაბეტის დიაგნოზი, გადაუდებლად საჭიროა ოფთალმოლოგთან ვიზიტი. როგორც აღვნიშნე, გუგების მედიკამენტოზური მიდრიაზი უნდა მოხდეს, ანუ გუგების გაფართოება და თვალის ფსკერის დათვალიერება, შეფასება და ფოტოგრაფირება. კიდევ უფრო მარტივად რომ ვთქვა, თუ გაქვთ დიაბეტი და არ გაქვთ მხედველობის პრობლემა, ეს არ ნიშნავს, რომ ოფთალმოლოგთან ვიზიტი არ უნდა დაგეგმოთ. პირიქით, ოფთალმოლოგთან ვიზიტი აუცილებლად უნდა დაიგეგმოს და გადაუდებლად უნდა მოხდეს თვალის ფსკერის დათვალიერება.

– პირველი ვიზიტის შემდეგ რა ხდება? არსებობს პროტოკოლი რა პერიოდში ერთხელ უნდა მოვიდეს პაციენტი შემოწმებაზე და როგორია მკურნალობის გზები?

– დიაბეტურ რეტინოპათიას ახასიათებს თავისი სტადიები:

რომ შევაჯამოთ, პაციენტი რომ მოდის და ვამოწმებთ, თუ ცვლილებები თვალის ფსკერზე არ არის, ვიბარებთ, ვთქვათ, 8-9 თვეში კონტროლზე. თუ საშუალო ხარისხის ცვლილებებია, გააჩნია უკვე რა ლოკაციიაზე გამოხატული დაზიანება ამისდა მიხედვით ან მკურნალობას ვიწყებთ, ან ისევე ვიბარებთ პაციენტს კონტროლზე, ოღონდ უკვე 8-9 თვეში კი არა, – 3-4 თვეში. მესამე ვარიანტს რაც შეეხება, ბადურის ტრაქციული ჩამოცლისას, როგორც უკვე ვთქვი, ქირურგიას მივმართავთ.

ეს ძალიან მნიშვნელოვანია და მინდა დეტალურად ავხსნა – დიაბეტიან პაციენტთან აუცილებლად უნდა მოხდეს თვალის ფსკერის ფოტოგრაფირება. მე რასაც ვნახავ, ის აუცილებლად უნდა დავაფიქსირო ფოტოთი, რომ შემდეგ ვიზიტზე ახალი ფოტოგრაფირების შემდეგ, დინამიკაში დავაკვირდე. მიუხედავად იმისა, მკურნალობა ჰქონდა დანიშნული ამ პერიოდში, თუ არა. სწორედ ფოტოების შედარებით ვხედავთ ცვლილებები მომატებულია, თუ არა.

– ინდივიდუალურია, გამოდის, რა პერიოდში იქნება შემდეგი ვიზიტი და მთავარი პრინციპი ისაა, პაციენტმა არ გამოტოვოს დაგეგმილი ვიზიტი.

– დიახ, ასეა. დიაბეტის მქონე პაციენტებისთვის, ყოველი დაგეგმილი სკრინიგი უმნიშვნელოვანესია და ყოველი ბოლო კვლევისას თვალის ფსკერის შემოწმების და ფოტოს გადაღების შემდეგ, იმისდა მიხედვით ვმოქმედებთ და ვნიშნავთ მომდევნო ვიზიტს, თუ რა მდგომარეობა დაგვხვდება, ყველა პაციენტი ინდივიდუალურად ფასდება.

– რა ფაქტორები ზრდის დიაბეტური რეტინოპათიის პროგრესირების რისკს?

– სამ ძირითად ფაქტორს გეტყვით::

– და ბოლოს, რატომ ნიუ ჰოსპიტალსი? ვიცი, რომ 135–წლიანი ოფთალმოლოგიური ტრადიციის მქონე კლინიკაა, მაგრამ აღნიშნულის გარდა, დღეს და ახლა, რატომ უნდა ჩავნიშნო ვიზიტი ნიუ ჰოსპიტალსში?

– პირველი – მაღალკვალიფიციური პერსონალი: „ნიუ ჰოსპიტალსში“ მუშაობენ მაღალკვალიფიციური ოფთალმოლოგები და ბადურის ისეთი სპეციალისტები, რომლებიც დროულად მოახდენენ დიაგნოსტირებას და შესთავაზებენ პაციენტს ადეკვატურ მკურნალობას. და მეორე – თანამედროვე აპარატურა: კლინიკა აღჭურვილია პრემიუმ კლასის, უახლესი აპარატურით, რაც ეხმარება ექიმებს როგორც დაავადების დიაგნოსტირებაში, ასევე მის მკურნალობაში.

(R)